Mapagbuong Pagwasak
Ang sanaysay na ito ni Alejandro G.
Abadilla ay lumabas sa Liwayway noong Hulyo 8, 1944 bilang tugon sa kritisismo
ni Iñigo Ed Regalado. Kilala si Abadilla bilang modernista
ng panulaan sa kanyang panahon kaya masisilayan sa sanaysay ang pinanananigan
niyang ideya sa pagsulat ng tula. Ang layunin niya’y magkaroon ng kalayaan ang
makata sa pagpili ng balangkas at paraan sa pagtula na nang mga panahong iyon
ay hindi maunawaan ng mga manunulat na itinuturing na haligi ng panitikang
Tagalog. Winika niya:
Ang
makata, sa kanyang sarili, ay nag-iisang batayan, nag-iisang balangkas at
nag-iisang pamamaraan ng paglikha. At sa mga sandaling siya’y nasa ilalim ng
kapangyarihan ng damdaming ayaw nang magpatantan, ang makata, ang tunay na
makata ay may ganap na kalayaan sa pagpili ng mga balangkas at pamamaraang
naaangkop sa pagsasakatuparan ng lunggati sa pagpapahayag… Hindi dapat
hadlangan ang makata sa kalayaang dapat lubusang pagpasasaan..
Malinaw sa pahayag ni Abadilla mula
sa kanyang sanaysay na ang makata ay sentral ang ginagampanan sa malayang
pagpapahayag ng mga sangkap at balangkas ng tula. Hindi marapat pigilan ng
sinuman, kahit pa ng mga maituturing na establisyamento ng panulaan ang
pagbabago ng mundo na kailan man ay hindi tumigil sa pag-ikot upang higit pang
matuklasan ang mga kalinangang sarili at pambansa. Ang sanaysay na ito ay isang
testamento ng paghuhugis sa bagong mukha ng panulaan nang panahong iyon at
pagpipinta ng tunay na kahulugan ng modernistang paniniwala ni Alejandro G.
Abadilla. Nilinaw niya na mali ang paniniwala ng mga kritiko na ang makabago ay
may layuning ibagsak at lansaging ganap ang katutubong balangkas ng Tulang
Tagalog at palitan ng Tulang Inggles na mula sa mga Amerikano. Ang tinutukoy na
balangkas at katutubo ng tula ay ang sukat at tugma na siyang batayan ng
pagiging tula ng isang tula sa pagkilala ng sining. Itinuturing noon na sagrado
ang pagkakaroon ng sukat at tugma ng tula kaya walang maaaring bumali lalo pa’t
ang establisyamento ng panulaan ay binalangkas ng mga matatandang makata na
sumamba sa sagradong katutubong balangkas.
Ipinaliwanag sa sanaysay na ang
pagbabagong hangad ay hindi isang pagwasak. Ikinumpara ni Abadilla ang usaping
ito sa damit na kumakatawan sa balangkas, pamamaraan o anyo kung saan ang
pagbabago ay parang paglalaba ng damit na luma at marumi na. Hindi nito hangad
ang lapastanganin ang damit dahil kung gayon nga, ang nilalapastangan ng mga
makabago ay ang mga sarili rin nila. Kaya bakit sila gagawa ng bagay na wawasak
din sa damit na kanilang inalayan ng panata sa mahabang panahon? Dagdag pa
niya, ang isang mamamayan ay may katwirang huwag masiyahang tumira sa luma’t
sira-sirang kubo kung may kakayahan naman siyang makabuo ng ibang naiiba at
nababago.
Kung gayon, maaari nating sabihing
mapagbuo ang pagwasak na ito, kung pagwasak ngang maituturing. Mapagbuo
sapagkat ang hangaring pagbabago ay hindi upang burahin ang isang balangkas at
anyo kundi pintahan ng bagong kulay at himig tungo sa isang malayang
pagpapahayag.
Ang Laman at Anyo
Nais linawin ni Abadilla na ang
balangkas o pamamaraan sa tula ay hindi mahalaga. Sa halip, ang kalamnan nito
na tumutukoy sa damdaming matulain, yaong damdaming may hubog, may kulay at may
tinig. Gayondin ang halaga ng ritmo o daloy na panloob na kabuuan ng pagkakaisa
at pagkakasundo ng kulay, tinig at hubog ng damdamin ng makata. Hiramin din
natin ang pahayag ni Clodualdo Del Mundo sa pagsusuri niya sa “Ako ang Daigdig”
ni Alejandro G. Abadilla:
Ang tunay na tula ay kailangang matigib sa damdamin, kinakailangang
managano sa kabuuan nito sapagkat kung hindi mapupuno sa damdamin, kailanma’y
hindi maaaring mabitag sa mga taludtod nito ang isang kagandahan. At ang
gandang kinakailangang mabihag ng mga taludtod at mga parirala sa isang tula’y
yaong nakapupukaw sa isang banal na damdamin. Iyan ang tunay na tula:
nananagano sa masisidhing damdaming gumigising sa kabanalan ng isang panimdim.
Ang tinutukoy na damdamin ni Del
Mundo ay uusbong sa kapangyarihan sa pagpapahayag ng isang makata. Sa kanyang
sariling sumpa nakasalalay ang matigib na damdaming mangingibabaw sa isang obra
upang tiyak na lumambong sa puso ng mga mambabasa.
Malaki kung gayon ang papel na ginagampanan ng makata
sa pagbuo ng damdamin at balangkas ng anyo. Tulad ng nabanggit sa bandang
unahan, ang makata ay sentral ang gampanin sapagkat sa kanyang
namumukod-tanging kakanyahan, batayan, balangkas at pamamaraan ng paglikha,
bumubukal ang tunay na anyo ng isang makata. Ang makatang bukas ang kamalayan,
maramdamin sa kanyang mundong ginagalawan at makapangyarihan sa pagpapahayag ng
mga kaisipang kayang damhin ng lahat, subalit hindi kayang ipahayag ng
pangkaraniwang tao.
Sa pagniniig ng mga nabanggit, tiyak na matitigib ang
laman at makukulayan ang anyo na magpapasilay sa tunay na kahulugan ng tula sa
mundo ng panitikan. Ayon kay Abadilla “Ang tula ay tula sa harap ng anumang
sukat ang ginagamit ng diumano’y makabago o makaluma.”
Ang Kamao ng Panulat ni A.G.A.
Taong 1940 nang lumabas sa magasin
na Liwayway ang tula niyang “Ako ang Daigdig” na gumimbal sa panulaang Tagalog.
Ang tulang iyon ay isang manipesto ng kanyang paglihis sa tradisyon ng pagtula
at pagkilos para sa pagbabanyuhay ng mukha ng panulaan. Walang takot ang
kanyang mga pahiwatig sa pag-alpas sa pagkakatali sa sukat at tugma. Gayonman
itinuring siya ni Clodualdo Del Mundo na namimilosopiya sa anyong paberso sa
kanyang tula. Isang pilosopo sapagkat hindi niya naipahayag ng matapat at
taimtim ang damdamin na katangian ng isang tula.
Ang paglaban sa sariling mundo ng sining ni Abadilla
ay itinuturing niyang sining ng pagpapatiwakal. Ito’y sa kadahilanang sa
pagsuong sa disyerto, dadating ang panahon ng pag-iisa at mauubos ang katas ng
katawan hanggang sa lamunin ng alikabok at manatili na lamang sa kasaysayan.
Ayon kay Virgilio Almario sa kanyang aklat na Pitong Bundok ng Haraya (2010),
napakahirap maging dakila. Uulitin ko ang wika ni Abadilla, sining ito
ng “pagpapatiwakal”; isang “panata” para sa kalayaan para kay Ka Amado at
malimit na sinusukat ang katapatan at konsistensi pagkaraan ng kamatayan. Kaya
higit na dumarating ang mga gantimpala’t parangal kapag siguradong hindi ka na
makapagbabagong-loob (sapagkat patay ka na o ulyanin) para maging inconsistent.
Hindi matatawaran ang halos 30 taong
krusada ni Alejandro G. Abadilla tungo sa paggiba sa tinatawag niyang “kastilyong-moog
ng lumang institusyon” (Almario, 2010). Subalit nakalulungkot isipin ang
katotohanang, ang pagtanggap sa mga kaisipan ng isang tao ay kinikilala na
lamang kapag siya’y patay na. Ang mga naiwan niyang kasaysayan ay buhay na
patunay ng pagsusulong ng kamulatan sa anumang sistemang umiiral. At ang lahat
ng iyan ay makikita sa mga obra niyang bumalangkas at bumago sa tradisyon ng
panulaan.
Sa kabuuan, hindi pagsunod sa
tradisyon ang mahihiwatigang tinig ng sanaysay, kundi pagtakwil sa sistema ng
panulaan na hindi nagpaunlak sa pagpasok ng bagong tuklas na kaisipan at nagpaubayang
magkaroon ng kalayaan ang makata upang lumikha ng obra.
Sanggunian:
Almario,
Virgilio S. (2010). Pitong Bundok ng
Haraya. UST Publishing House: España,
Maynila.
